Begin 2025 heeft de regering een wetsvoorstel om een gedragscode ongewenst gedrag verplicht te maken via een internetconsultatie aan het publiek voorgelegd. Het wetsvoorstel hoort bij het Nationaal Actieprogramma Aanpak seksueel gedrag en seksueel geweld.
Als u denkt dat ‘ongewenst gedrag’ iets is voor grote bedrijven, dan heb ik slecht nieuws: het is de zorgplicht van iedere werkgever, dus ook voor u als mkb-ondernemer. Pesten, seksuele intimidatie, discriminatie en agressie zijn niet alleen schadelijk voor uw mensen, maar kunnen dat ook zijn voor uw portemonnee. De oplossing? Een heldere, werkbare gedragscode als preventieve investering.
Wat is ongewenst gedrag?
De Arbowet definieert ongewenst gedrag als gedrag dat als bedreigend, vernederend, intimiderend of onheus wordt ervaren, en valt uiteen in de vier categorieën: discriminatie, pesten, agressie en seksuele intimidatie. Als werkgever heeft u een wettelijke zorgplicht om een veilige en gezonde werkomgeving te waarborgen. De eventuele gevolgen van nalatigheid? Ziekteverzuim, burn-out, reputatieschade en dure juridische procedures.
Wetsvoorstel gedragscode ongewenst gedrag
Ongetwijfeld mede ingegeven door de maatschappelijke ‘me too’-discussie en de misstanden bij het televisieprogramma ‘The Voice’, heeft ook de wetgever zich geroerd met het wetsvoorstel om een gedragscode ongewenst gedrag verplicht te maken voor werkgevers. Dit wetsvoorstel houdt in dat alle werkgevers met meer dan tien werknemers over een gedragscode ongewenst gedrag moeten beschikken. In die gedragscode dient in elk geval het volgende te worden geregeld:
- Een omschrijving van wat onder ongewenst gedrag wordt verstaan;
- Duidelijke en begrijpelijke voorbeelden van gedragingen die in elk geval ongewenst zijn;
- Welke mogelijkheden er zijn voor werknemers en werkgevers wanneer zij te maken krijgen met ongewenst gedrag;
- De maatregelen en sancties die volgen op overtreding van de normen in de gedragscode;
- De functie van de persoon die werknemers kunnen aanspreken met vragen of opmerkingen over de gedragscode.
Volgens de wetgever kan met een gedragscode ongewenst gedrag preventief worden tegengegaan, omdat vooraf duidelijk is welk gedrag niet geaccepteerd wordt en wat de gevolgen kunnen zijn. Ook zou een gedragscode bijdragen aan het sneller signaleren van ongewenst gedrag en is voor iedereen ‘aan de voorkant’ duidelijk welke actie kan worden ondernomen.
Belangrijk aandachtspunt bij het opstellen van een gedragscode ongewenst gedrag is overigens het betrekken van de Ondernemingsraad. Deze heeft namelijk op grond van de Wet op de ondernemingsraden een instemmingsrecht.
De nieuwe realiteit: de Gedragscode wordt verplicht
Kleine bedrijven met minder dan 10 werknemers hoeven geen gedragscode te maken. Heeft u meer werknemers? Dan bent u ook als mkb-ondernemer straks – als de wet is aangenomen – verplicht om een gedragscode te hebben. De verwachte datum van inwerkingtreding is 1 juli 2026. Maar ook als u minder dan 10 werknemers heeft, valt er wat voor te zeggen om als (proactieve) werkgever een gedragscode op te (laten) stellen.
Waar op letten?
Waar moet u op letten bij het opstellen van een gedragscode? Een goede gedragscode is meer dan een pdf-bestand. Het is een levend document dat uw bedrijfscultuur weerspiegelt. Graag geef ik hierbij alvast wat handvatten aan de hand van het wetsvoorstel:
- Definieer duidelijk: wat mag wél en wat niet? Gebruik concrete, herkenbare voorbeelden.
- Kies een meldpunt, bijvoorbeeld de vertrouwenspersoon of de klachtencommissie;
- Sancties en gevolgen: wees helder over de mogelijke arbeidsrechtelijke sancties en consequenties bij overtreding, van een waarschuwing tot ontslag.
- Voorlichting en communicatie: zorg dat iedereen de code kent, begrijpt en weet waar het meldpunt is.
Word u er een beetje duizelig van? Wellicht ter geruststelling: niet alles valt in vooraf opgestelde regels te vangen. Onthoud dat als u én uw werknemers zich houden aan algemeen aanvaarde fatsoensnormen en omgangsvormen, het doorgaans allemaal wel goed gaat. Ook zonder gedragscode.